We hebben een nieuwe nationale bezigheid ontdekt: eindeloos klagen over verkiezingen en politici, zonder ooit daadwerkelijk deel te nemen aan een debat of politieke discussie.
In huiskamers, op sociale media en tijdens koffiepauzes groeit de beweging van “kritische lezers”: mensen die alle politieke partijen grondig afkraken, maar het woord “stem” vermijden alsof het een soort schimmel is.
“Het is mijn burgerplicht om te klagen,” verklaart een inwoner uit de wijk Apollo. “Maar debatteren? Daar is geen tijd voor. En eigenlijk wil ik ook helemaal niet dat iemand mijn perfecte argumenten weerlegt.” Afijn, dat gezegd hebbende.
Sociale media als nieuw parlement
Volgens onderzoekers van de Universiteit van Leiden is sociale media de arena waar deze ‘sofa-politici’ hun invloed uitoefenen. Facebookgroepen, Instagramstory’s en Twitterthreads zijn gevuld met scherpe observaties over wat anderen zouden moeten doen, vooral politici en partijleden. “Hier kun je elke fout van de overheid bespreken, maar niemand vraagt om jouw oplossing,” zegt hoogleraar Koster. “Het is een veilige manier om macht te hebben zonder verantwoordelijkheid te nemen.”
Debatteren zou riskant zijn
Hoewel klagen op sociale media steeds populairder wordt, blijft deelname aan daadwerkelijke debatten opvallend afwezig. Lokale politieke bijeenkomsten? Te druk. Online debatten? Te vermoeiend. Live televisie? Te confronterend.
“Debatteren is riskant,” aldus de bescheiden mening van een winkelier uit het dorp. “Je kunt daar echt iets verkeerd zeggen en dan kun je zomaar een klant kwijtraken. Online kan ik kritiek leveren zonder dat iemand mijn stem hoort, en dat is voor mij win-win.”
De economie van kritiek
Sociologen merken op dat deze klaagtrend ook economische voordelen heeft. Bedrijven die politieke merchandise verkopen, profiteren van mensen die graag hun politieke frustraties uiten zonder betrokken te zijn. Van satirische mokken tot shirts met teksten als “Ik klaag, dus ik besta”: de markt bloeit.
“Er is een duidelijke vraag naar producten die klagen ondersteunen, zonder dat iemand daadwerkelijk actie onderneemt,” verklaart zelfs marketingexpert Eva Janssen. “Het is bijna een niche-industrie geworden.”
Het nieuwe kritiek geven
Zijn we met z’n allen de nieuwe expert geworden in politieke kritiek zonder deelname. Van de bank in de woonkamer tot de smartphone in de hand: klagen is gemakkelijker dan ooit. En hoewel er geen verandering plaatsvindt in het stemproces, groeit het gevoel van morele superioriteit gestaag.
Misschien is het tijd dat politici zich richten op deze kritische burgers, al is het maar om te vragen: “Zal iemand ooit daadwerkelijk meepraten, of blijven we voor eeuwig klagen op afstand in anonimiteit?”
Wie durft te debatteren?
Op 7 maart hebben we als inwoners de kans om raadsleden of politici uit onze gemeente op andere gedachten te brengen of juist de toon te zetten voor een ander tijdperk.
Blijven we allemaal thuis en nemen we zonder stem genoegen met de huidige situatie, of gaan we juist in stevig debat over stellingen en alternatieven? Het Kontakt der Kontinenten zou volgen mij zaterdag 7 maart helemaal vol moeten zitten met inwoners uit Soesterberg.
Columnist: Sjoerd Houtveen
In de column “De Kritische Noot” laten we (gast)auteurs aan het woord over de aankomende gemeenteraadsverkiezingen 2026 in de gemeente Soest.
