Een granaat die tientallen jaren in de grond heeft gelegen. Een oude vliegtuigbom uit de Tweede Wereldoorlog. Of een verdacht pakketje waarvan niemand weet wat erin zit.
Voor de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) is het dagelijkse kost. In Soesterberg worden explosieven opgespoord, onderzocht en onschadelijk gemaakt. Maar wie meer wil weten over dit bijzondere vak, kan ook terug in de tijd. Achter de hekken van de kazerne ligt een bijzondere historische verzameling.
Van oorlogstuig tot moderne explosieven
Het werk van de EOD begon al tijdens de Tweede Wereldoorlog. Nederlandse explosievenruimers kregen na de oorlog te maken met een enorme hoeveelheid achtergebleven munitie. Granaten, bommen en andere explosieven lagen verspreid door het land. Sommige daarvan komen zelfs vandaag nog boven de grond.
De EOD heeft zich in de loop der jaren ontwikkeld tot een zeer gespecialiseerde dienst. De explosievenruimers werken met geavanceerde apparatuur en robots. Toch blijft één ding hetzelfde: iedere melding vraagt om uiterste concentratie. Een verkeerde inschatting kan grote gevolgen hebben.
Soesterberg speelt een belangrijke rol in die geschiedenis. De EOD heeft er een belangrijke thuisbasis en ook de opleiding van nieuwe explosievenruimers vindt er plaats.
Een museum met spullen uit het vak
De geschiedenis van de dienst is terug te zien bij de Stichting Geschiedkundige Verzameling EOD. De stichting verzamelt al sinds 1987 voorwerpen en documenten die iets vertellen over de ontwikkeling van de Nederlandse explosievenopruiming.
Bezoekers zien er onder meer voertuigen, gereedschappen, kleding en materiaal dat door explosievenruimers door de jaren heen is gebruikt. Het zijn geen blinkende museumstukken die alleen maar achter glas staan. Veel voorwerpen laten juist zien hoe het vak vroeger werd uitgevoerd.
Daarmee krijgt de collectie een heel eigen karakter. Het is militaire geschiedenis, maar ook een verhaal over techniek, vakmanschap en risico.
Van simpel gereedschap naar robots
Wie de oude apparatuur bekijkt, ziet hoe groot het verschil met tegenwoordig is. Explosievenruimers beschikken inmiddels over robots, camera’s en andere technische hulpmiddelen waarmee ze op afstand kunnen werken.
Ook in Soesterberg wordt voortdurend gezocht naar nieuwe technieken. Zo opende Defensie er in 2025 een nieuwe munitietechnische werkplaats. Daar wordt onder meer gewerkt met 3D-röntgen en 3D-printing. De geschiedenis van de EOD staat daardoor letterlijk naast de toekomst van het vak.
Een verborgen stukje Soesterberg
Voor veel inwoners is de kazerne aan Het Zeisterspoor een bekende plek. Toch weten waarschijnlijk maar weinig mensen dat daar ook een verzameling ligt die een bijzonder kijkje geeft in een van de meest onbekende beroepen binnen Defensie.
De historische verzameling is op woensdag van 09.00 tot 14.00 uur toegankelijk. Omdat de collectie zich op een militair terrein bevindt, moeten bezoekers vooraf een afspraak maken. Een bezoek is daarmee geen doorsnee museumuitje. Maar juist dat maakt het bijzonder.
Want tussen oude helmen, gereedschappen, voertuigen en explosieven schuilt een verhaal dat nog altijd actueel is. In Nederland worden ieder jaar opnieuw explosieven uit het verleden gevonden. En iedere keer dat de EOD eropuit trekt, begint hetzelfde spannende verhaal opnieuw: wat ligt daar precies in de grond?
