In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 krijgen inwoners van Soest en Soesterberg niet alleen folders, kandidaten en beloftes voorgeschoteld, maar ook wiskunde.
Voordat een politieke droom werkelijkheid wordt, moet deze eerst langs de kiesdeler. Dat klinkt als een keukenapparaat, maar blijkt een strikt rekenkundig poortwachtertje van de democratie.
Wat doet de kiesdeler eigenijk?
Soest telt ruim 47.000 inwoners en 29 raadszetels. Na de verkiezingen deelt het centraal stembureau het totaal aantal geldige stemmen door die 29 zetels. In 2022 waren er 21.957 geldige stemmen, wat resulteerde in een kiesdeler van 757. Met andere woorden: Wie geen 757 stemmen kan verzamelen, mag niet meedoen aan het politieke stoelendansje. Democratie, maar dan met afrondingsregels.
Eén zetel heeft zo’n 760 stemmen
Voor elke keer dat een partij de kiesdeler haalt, krijgt zij één zetel. Geen korting bij afname van meerdere zetels, geen spaarkaart. De precieze kiesdrempel in 2026 hangt uiteraard af van het aantal geldige stemmen. Meer opkomst betekent uiteraard een hogere drempel. Democratie is dus het enige systeem dat je tegelijkertijd kunt prijzen én vervloeken als mensen massaal gaan stemmen.
Voorkeursstemmen als illusie van rebellie
Dan zijn er nog de voorkeursstemmen. Kandidaten kunnen de volgorde van de kandidatenlijst doorbreken als zij meer dan 25% van de kiesdeler halen. In 2022 waren dat minimaal 189 stemmen. Dat klinkt revolutionair: de kiezer die het partijkader omverwerpt! In werkelijkheid bleek het effect bescheiden. Van de 23 kandidaten die aan de voorkeursdrempel voldeden, zouden er 22 sowieso al in de raad zijn beland. De revolutie blijkt vooral symbolisch.
Wiskundig rekenmodel
Een democratische rekenkunde model bepaalt wie er namens Soest besluiten neemt over wonen, verkeer, duurzaamheid en voorzieningen. De kiesdeler is geen droge statistiek, maar de sleutel tot representatie. Of, cynischer bekeken: het minimale aantal mensen dat nodig is om een mening officieel gewicht te geven.
Gemeenteraadsverkiezingen 2026: rekenen loont
Ongeveer 760 stemmen leveren in Soest één raadszetel op. Dat is minder dan een volle tribune bij een amateurwedstrijd, maar genoeg om vier jaar mee te praten. Wie zegt dat politiek niet tastbaar is, heeft de kiesdeler nooit ontmoet.
Kom naar het debat op 7 maart
Wie gaat voor de meeste stemmen, wie laat zich het beste vertegenwoordigen? Meng je in de discussie tijdens het verkiezingsdebat in Soesterberg op 7 maart.
Columnist: Clara van Putten
In de column “De Kritische Noot” laten we (gast)auteurs aan het woord over de aankomende gemeenteraadsverkiezingen 2026 in de gemeente Soest.
