In onze gemeente kies je op 18 maart 2026 niet alleen een nieuwe gemeenteraad, maar ook een nieuwe manier van stemmen. Overzichtelijk, efficiënt en voor sommigen opvallend onpersoonlijk.
Als je op woensdag 18 maart het stemhokje instapt, ligt er geen groot stembiljet vol namen meer, maar een compact formulier. Je kleurt twee rode vakjes in: eerst de partij, daarna een kandidaat. Die kandidaat herken je niet aan de naam op het biljet, maar aan een nummer. Je stemt dus niet meer op een naam, maar op een nummer en daar zijn de laatste weken de meningen verschillend over.
Het nieuwe stembiljet moet stemmen makkelijker maken. Volgens de Kiesraad is het overzichtelijker, beter leesbaar en eenvoudiger in gebruik. Maar de grootste verandering merk je misschien niet als kiezer, maar juist bij het tellen van de stemmen. Het nieuwe stembiljet is vooral een gemak voor de stemmentellers.
Vooral winst voor het tellen van de stemmen
Voor stembureauleden en tellers is dit nieuwe systeem een verademing. Jij kiest uiteindelijk een nummer, en dat nummer laat weinig ruimte voor twijfel. Geen half ingekleurde bolletjes meer en geen discussie over wie of wat er bedoeld werd. Het tellen gaat sneller, overzichtelijker en met minder kans op fouten.
Juist bij gemeenteraadsverkiezingen, met veel partijen en lange kandidatenlijsten, scheelt dat enorm veel tijd. Efficiëntie is hier geen abstract begrip, maar simpelweg praktischer werken. De winst zit dan ook vooral niet in het stemhokje, maar op de teltafel na afloop van de verkiezingen.
Stemmen op een nummer voelt anders
Toch voelt stemmen op een nummer heel anders dan stemmen op een naam. Waar je eerder letterlijk de naam van je kandidaat rood kleurde, kies je nu een cijfer uit een lijst. Dat is functioneel, maar ook heel onpersoonlijk en verwarrend. Je moet vooraf weten welk nummer bij jouw kandidaat hoort, en tijdens het stemmen zelf is er met het nieuwe biljet veel meer afstand tot de persoon achter de stem.
Dat vraagt iets van jou als kiezer. Democratie draait niet alleen om een juiste telling, maar ook om betrokkenheid en herkenning. Het nieuwe stembiljet legt de nadruk meer op het proces dan op de persoon. Voordat je het stemlokaal betreedt, moet je dus goed weten welk nummer hoort bij de persoon op wie je wilt stemmen.
Wat merk je als kiezer in het stemlokaal?
De gemeente Soest laat je niet aan je lot over. Samen met je stempas ontvang je uitgebreide informatie over het nieuwe stembiljet. Het is belangrijk dat je die vooraf goed doorleest. Op de verkiezingsdag is in elk stemlokaal een extra stembureaulid aanwezig om uitleg te geven. Gaat er toch iets mis, dan mag je maximaal twee keer een nieuw stembiljet aanvragen.
Voor kiezers met een visuele beperking biedt het nieuwe stembiljet duidelijke voordelen. In combinatie met een stemmal en audio-ondersteuning is stemmen eenvoudiger dan voorheen voor deze doelgroep.
Gemeente Soest als proef op de democratie
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties onderzoekt de ervaringen met het nieuwe stembiljet. Daarom zijn op 18 maart 2026 in een aantal stemlokalen onderzoekers aanwezig. Na afloop kunnen zij je enkele vragen stellen over je ervaring. Op wie je hebt gestemd, wordt nooit gevraagd.
Efficiënt, maar tegen welke prijs?
Met het nieuwe stembiljet zet Soest blijkbaar een stap richting een sneller en beter te controleren verkiezingsproces. Tellen wordt makkelijker en fouten worden minder waarschijnlijk. Of stemmen daarmee ook afstandelijker wordt, is iets wat jij als kiezer zelf zult ervaren. Soms wint efficiëntie. De vraag is alleen: wat voel je daarbij?
Columnist: Peter Raaijmaker
In de column “De Kritische Noot” laten we (gast)auteurs aan het woord over de aankomende gemeenteraadsverkiezingen 2026 in de gemeente Soest.
